Vụ quên khóa đùi dù lượn gây tử vong ở Đà Nẵng, ta học được gì?

Môn dù lượn vốn rất an toàn, nhưng mỗi khi có tai nạn, báo chí và dự luận lại xôn xao lên làm người dân rất hoang mang và có cái hiểu sai về môn chơi. Bài viết này, chúng ta sẽ mổ sẻ thật chi tiết nguyên nhân và cách phòng tránh, đối với cả tư cách là khách bay, phi công và người quản lý điểm bay.

Bài phân tích được viết bởi Trần Hoàng Kim, HLV dù lượn dày dặn kinh nghiệm, cựu vô địch dù lượn Đông Nam Á, thành viên đội tuyển quốc gia.

Hiện trường nơi nạn nhân rơi xuống. Ảnh: Công an PCCC Đà Nẵng

Quên cài khoá đai dù lượn có dễ xảy ra không?

Không nói cảm tính, ta phân tích thống kê cụ thể. Trên bề dày 20 năm phát triển dù lượn ở Việt Nam, có khoảng 500.000 chuyến bay lớn nhỏ ở khắp các điểm bay cộng lại (trung bình ~60 chuyến/ngày). Trong đó có tổng cộng 05 lần phi công quên cài đai, 02 lần đã xử lý đúng và hạ cánh an toàn, 01 lần xử lý sai nhưng may mắn hạ cánh an toàn. Như vậy, xác suất quên cài khóa đai rơi vào khoảng 0.001%. Xác suất tử vong vì lỗi này còn nhỏ hơn nữa, cụ thể là 0.0004%.

Đã nói đến tính mạng con người thì không có số nào là "quá nhỏ", nhưng xét một cách thực tế ra thì tỷ lệ này là không lớn. Nhỏ hơn tỷ lệ tử vong do tai nạn giao thông ngoài đường. Tức là bạn đi xe đến điểm bay dù sẽ có rủi ro cao hơn là việc bay dù.

Nếu xét kỹ hơn nữa, trong 05 lần trên, đa số xảy ra ở các bối cảnh rất cụ thể: 02 lần xảy ra ở cuối ngày khi phi công đã thấm mệt và 02 lần xảy ra ở sự kiện nơi phi công dễ bị phân tâm hơn. Tức là nếu tuyệt đối tránh các bối cảnh rủi ro: không bay vào cuối ngày, không bay ở sự kiện đông người, thì xác suất quên cài khóa đai gần như bằng không.

Nguyên nhân và cách phòng tránh quên cài khoá đai

Lỗi đầu tiên và trực tiếp nhất thuộc về phi công, là người chịu trách nhiệm về mặt kỹ thuật cho chuyến bay. Ngay từ cấp độ cơ bản nhất, phi công luôn được dạy phải theo một quy trình chuẩn bị và kiểm tra trước khi cất cánh, làm nhiều đến mức thành thói quen. Trong quy trình đó, phần chuẩn bị và phần kiểm tra (kể cả khi cùng được thực hiện bởi một người) cũng phải rạch ròi ra, để nếu có sai sót trong phần chuẩn bị, thì ở phần kiểm tra cũng được kịp thời phát hiện.

Checklist an toàn điểm bay Lang Biang. Ảnh: FlyDalat

Bên cạnh đó, còn có những nguyên nhân gián tiếp khác, đó là quy trình tổ chức của đơn vị quản lý điểm bay. Là con người, luôn có xác suất sai sót. Khi có quy trình kiểm tra chéo, được thực hiện bởi nhiều hơn 01 người, xác suất trên sẽ giảm đi nhiều lần tới mức gần bằng không. Đáng tiếc là luật ở Việt Nam chưa có quy định bắt buộc rõ ràng về việc này, và mức độ "kỹ càng" của quy trình an toàn vẫn chủ yếu dựa trên tính tự giác của đơn vị tổ chức.

VD: ở Đà Lạt hay Sa Pa, trước khi cất cánh, phải có cán bộ ra kiểm tra an toàn, có checklist để bám theo, và khách trước khi bay phải ký vào biên bản xác nhận đã theo dõi nhân viên double check an toàn trước khi bay thì mới được bay.

Thiết kế chống quên (dây số 8) trong đai hiện đại GIN Safari Passenger 3

Ngoài ra, góc độ trang thiết bị, các đai ngồi hiện đại ngày nay có cơ chế chống quên, tức là nếu không cài đai đùi thì bạn không thể kết nối khách vào hệ thống bay và không thể cất cánh ra được. Các đai khách có tính năng này mà tôi khuyến nghị là: GIN Safari 3 Passenger, Advance Bipax, v.v.

Khi quên cài khóa đai đùi, cần làm gì?

Khi chẳng may quên cài khóa đai cho khách mà đã cất cánh ra rồi, vẫn có cách xử lý để giảm thiểu chấn thương và chắc chắn không đến mức gây tử vong cho khách. Trong trường hợp ở Đà Nẵng và ở Hòa Bình trước đây, rất đáng tiếc là phi công hoặc không được trang bị kiến thức để xử lý tình huống này, hoặc có biết nhưng không đủ bình tĩnh để nhớ ra. Phi công cố bay về bãi hạ cánh, nhưng càng bay ra xa điểm cất cánh, khoảng cách so với mặt đất càng lớn. Phải mất trên dưới 10 phút để có thể hạ cánh trong khi ở tư thế kẹp nách, khách chỉ có thể bám víu được khoảng 2–3 phút trước khi kiệt sức và tuột tay.

Làm sao để không quên khóa đai đùi dù lượn? Nếu quên, cần làm gì? Ảnh: May Paragliding

Cách dễ nhất và hiệu quả nhất là quay đầu đâm dù vào núi. Đa số địa hình núi của các điểm bay ở Việt Nam đều được phủ bởi cây. Đa số các trường hợp, bạn và khách sẽ đáp an toàn nhẹ nhàng vào cây, chỉ bị xây xước nhẹ thôi. Trong trường hợp xấu nhất, nếu địa hình không có cây, phi công và khách chỉ bị gãy tay/chân, chứ không thể tử vong.

Nếu đã bay ra mà chưa cài khoá đai đùi, hãy ĐÂM DÙ VÀO NÚI

Nếu như lực nâng ở quanh đỉnh núi cất cánh quá tốt, phi công không thể đâm vào núi (cứ bay vào gần núi là gió thổi lên cao), phi công vẫn có thể có phương án ném dù phụ (cho ra lực rơi khoảng 5m/s, nhiều hơn đa số lực nâng quanh núi) hoặc thực hiện các động tác giảm độ cao khác như stall, v.v..

Đối với phi công bay đơn, có một kỹ thuật khó khác tôi không khuyến nghị lắm vì khá khó thực hiện, nhưng nếu bạn có sự chuẩn bị, tập luyện nhiều ở nhà thì vẫn có thể xử lý an toàn: đó là đu người lên kẹp hai chân vào dây dù, dùng tay móc đai lên mông rồi cài khóa đai.

Ngoài quên khóa đai, dù lượn có những rủi ro gì khác?

Vừa là tin buồn nhưng cũng là một tin tích cực rằng: lỗi quên cài khoá đai rất DỄ PHÒNG TRÁNH, và rất DỄ SỬA nếu chẳng may xảy ra. Nếu phi công kỹ càng hơn, hoặc công ty có quy trình tốt hơn, hoặc phi công có kiến thức tốt hơn, thì đã không xảy ra tình huống chết người.

Có thể nói đây là rủi ro lớn nhất đối với dù lượn thương mại ngày nay, khi dự báo thời tiết, trang thiết bị ngày nay đã an toàn lên rất nhiều. Các rủi ro xảy ra trên bầu trời thực ra rất rất ít. Ngày nay, rất hiếm khi chúng ta nghe tin phi công bị tử vong vì dù sập trên trời, mà chủ yếu đều là lỗi quy trình, lỗi con người, lỗi rất nhỏ nhặt.

Các cánh dù hiện đại ngày nay, đặc biệt là dù ở cấp độ thấp như dù học viên và dù đôi thương mại, khi gặp sự cố sập (collapse), chỉ cần phi công không tác động gì thêm, dù sẽ tự phục hồi sau tối đa 3 giây.

***

Kết luận: Môn dù lượn rất an toàn. Sự cố trên tuy rất đáng tiếc, nhưng rất dễ tránh, rất dễ sửa, và KHÔNG có xu hướng xảy ra lại. Các bạn đừng vì truyền thông thổi phồng lên mà sợ không trải nghiệm môn chơi tuyệt đẹp này.